خلبانی مسافربری ( شاخه غیر نظامی )

یکی از شاخه های خلبانی که مورد توجه بیشتر جوانان قرار دارد قرار دارد خلبانی مسافربری است که در مراکز آموزش فنون هوایی تدریس می شود . این مرکز دولتی کخ وابسته به سازمان هواپیمایی کشوری است تنها مرکزی است که آموزش خلبانی غیر نظامی ایران را بر عهده دارد ( اخیرا مجوز هایی جهت کار مدارس غیر دولتی آموزش خلبانی صادر شده است که هنوز فعالیتی ندارند .)

آقای سعید مهدی پور جانشین رئیس آموزش مرکز فنون هوایی در معرفی فغالیت های این مرکز می گوید :

مرکز آموزش فنون هوایی که در تهران ، مشهد ، شیراز ، تبریز و اهواز شعباتی دارد علاوه بر آموزش خلبانی هواپیماهای موتور دار که مهمترین بخش آموزش است آموزشگاه های دیگری مانند آموزش گاههای هواپیماهای گلایدر ، پارا گلایدر ، هواپیماهای مدل ، هواپیماهای فوق سیک ، چتر بازی ، بالن و کایت نیز داراست که مشغول به فعایت و آموزش علاقه مندان می باشد . البته قسمتی از آموشهای فوق مانند کایت ، چتر بازی و پاراکلایدر در تعداد محدودی از آموزشگاه های خصوصی و همچنین فدراسویون چتر بازی تربیت بدنی ، زیر نظر مرکز آموزش و فنون هوایی به علاقه مندان ارائه می شود .

خلبان مهدی پور همچنین در مورد نحوه ی گزینش و آموزش دانسجویان خلبانی مسافربری می گوید : مرکز آموزش فنون هوایی هر سال دو بار آزمون ورودی ، یکی در سه ماهه اول و دیگری در سه ماهه آخر سال برگزار میکند و خبر یرگزاری این آزمون  ، که شامل زبان انگلیسی و هوش است ، از طریق روزنامه های کثیر الانتشار به اطلاع علاقه مندان می رسد .

وی در ادامه می گوید : دائطلبان شرکت در این آزمونمی بایستی حد اقل مدرک دیپلم را داشته باشند و همچنین از نظر جسمی نتیجه ی آزمایشات آن ها مثبت باشد یعنی در آزمایشات پزشکی باید ثابت شود که آن ها از نظر چشم ، گوش ، وضعیت قلب ، قفسه سینه ، سیستم گردش خون  ، بیوشیمی خون و مغز و اعصاب از سلامت کامل برخوردار هستند . سپس در صورت قبولی در آزمون علمی و پزشکی اولیه چنانچه زبان انگلیسی را خوب بدانند نیازی به گزراندن دوره کلاس های زبان انگلیسی ندارند اما در صورتی که آمادگی لازم را نداشته باشند باید یک دوره آموزش زبان انگلیسی را طی کنند . پس از آن دوره ی مقدماتی کلاس های زمینی برگزار خواهد شد که این دوره شامل درس های هواشناسی ، ایرودینامیک ، آلات دقیق پرواز ، ناوبری هوایی ، مقررات ، وزن و تعادل ، قابلیت های هواپیما ، موتور و سیستم ، نحوه کار با کامپیوتر پروازی و محاسسبات ، نقشه خوانی و فیزیولوژی پروازی می شود . سپس دانشجویان به میزان 45 ساعت پرواز آموزشی همراه با استاد و همچنین به صورت مستقل (solo) خواهند داشت که این پرواز ها با هواپیما های آموزشی از نوع «سسنا » (Cessna) و بونانزا (Bonanza) انجام می شود . چنانچه دانشجویان در درس های نظری نمرات لازم زا کسب کرده و در آزمایش کتبی ، شفاهی و علمی پرواز نیز موفق بشوند در این مرحله گواهینامه شخصی (P.P.L) به آنها داده می شود و از این به بعد به عنوان یک خلبان دارای گواهینامه می توانند پرواز نمایند ولی قوانین به این دسته از خلبانان اجازه فعالیت حرفه ای نمی دهد یعنی نمی توانند شغل خلبانی را پیشه کند و صرفا می توانند به عنوان تفریح و یا با هواپیما های شخصی خود پرواز داشته باشند و مجاز به پرواز با هواپیماهای سنگین و مسافربری و یا باری و غیره نیستند اگر شخصی بخواهد یک خلبان حرفه ای شود لازم است دوره عالی خلبانی را طی کند که این دوره شامل خلبانی بازرگانی (C.P.L) خلبانی با هواپیماهای چند موتوره ، پرواز با دستگاه (instrumenrating) و یک دوره کوتاه مدت آموزش سیستم های هواپیمایی که قرار است با آن پرواز کنند طی کرده تا بتوانند جذب شرکت های هواپیمایی شده و به عنوان یک خلبان حرفه ای مشغول به خدمت شوند .

در توضیح دوره های فوق باید گفت که در دوره ی خلبانی بازرگانی حدود 1000 ساعت کلاس های زمینی در تکمیل درس هایی که در بخش مقدماتی گذرانده می شود و همچنین در مورد طرح پرواز و مسایل مختلف آن و نحوه استفاده از دستگاه های کمک ناوبری برگزار می شود و سپس به میزان حد اقل 200 ساعت پرواز همراه با استاد و همچنین مستقل انجام می گیرد که البته سیلابس های مربوط به پرواز و نوع مانور ها که در این دوران آموزش داده می شود بسیار مفصل می باشد  . دوره هواپیما های چند موتوره نیز شامل حد اقل شامل حد اقل 15 ساعت پرواز با هواپیما های دو موتوره با استاد و کلاس های زمینی مربوط به آن می باشد و همچنین دوره ی پرواز با دستگاه شامل حد اقل 30 ساعت پرواز با استاد و گذراندن کلاس های زمینی مربوط به آن است .

گفتنی است که گواهینامه هر یک از چهار دوره فوق پس از برگزاری آزمون کتبی و عملی ( تست پرواز ) ارائه می گردد .

نکته ی بسیار مهم آن است که هزینه آموزش رشته خلبانی در مرکز آموزش فنون هوایی از داوطلبان این رشته دریافت می شود . برای مثال در حال حاضر شهریه آموزش خلبانی مسافربری حرفه ای حدود هفت میلیون و نیم تومان است که هزینه فوق را دانشجویان این رشته باید بپردازند . البته گاهی اوقات شرکت های هواپیمایی مثل « آسمان » یا «ایران ایر » با برگزاری یک آزمون خصوصی که از طریق رسانه های گروهی به اطلاع مردم می رسد ، اقدام به گزینش دانشجویان خلبانی می کنند که این دانشجویان با هزینه شرکت های هواپیمایی فوق در همین مرکز آموزش فنون هوایی آموزش دیده و سپس جذب شرکت هواپیمایی مورد نظر می شوند .

اما در حال حاضر این شرکت ها به تدریج چنین آزمون هایی را برگزار می کنند و در صورت نیاز به خلبان حرفه ای فارغ التحصیلان مرکز آموزش فنون هوایی که به صورت آزاد آموزش دیده اند ، را استخدام می کنند .

و بالاخره لازم است گفته شود که گواهینامه های مرکز آموزش فنون هوایی اعتبار  بین المللی  دارد و فارغ التحصیلان این مرکز می توانند از گواهینامه خویش در خارج از کشور نیز استفاده کنند .

  پذیرش دانشجوی زن در مرکز آموزش فنون هوایی

امروزه رشته خلبانی ن تنها در میان پسران بلکه در بین دختران نیز علاقه مندان بسیاری پیدا کرده است و دوستان زیادی از خوانندگان در نامه ها و یا تلفن های خویش در مورد وضعیت رشته خلبانی برای دختران سوال می کنند . من به این دسته از علاقه مندان مژده می دهیم که در مرکز آموزش فنون هوایی دانشجویان دختر نیز پذیرفته می شوند .

آقای مهدی پور  در این باره می گوید : در شهر های تهران ، مشهد ، شیراز ، تبریز و اهواز شعبه هایی برای آموزش خلبانی موتور دار به خانم ها وجود دارد و در حال حاضر نیز در این مرکز تعداد اندکی دانشجوی خانم در حال آموزش دوره خلبانی هستند . اما خانم های علاقه مند به این رشته باید توجه داشته باشند که در حال حاضر در ایران امکان اشتغال خانم ها به عنوان یک خلبان حرفه ای در شرکت های هواپیمایی وجود ندارد .

ویژگی ها و مشکلات رشته و حرفه خلبانی

داشتن یک برنامه ریزی دقیق و در عین خال شناور لازمه حرفه خلبانی است چرا که زمان مشخصی از شبانه روز را نمی توان به حرفه خلبانی اختصاص داد .

خلبان مهدی پور در همین زمینه میگوید : برنامه ریزی هایی که برای پرواز می شود در ساعات مختلف شبانه روز و حتی روزهای تعطیل می باشد و این برنامه به صورت هفتگی یا ماهانه تغییر می کند . به همین دلیل یک خلبان نمی تواند بر اساس زندگی شخصی خود برای شغلش برنامه ریزی کند ، بلکه باید هنگام برنامه ریزی برای زندگی خود به خصوصیات شغل خویش توجه ویژه ای داشته باشد .

همچنین یک خلبان برای حفظ امنیت شغلی خود باید به سلامت جسمی و        روانی اش بسیار توجه بکند ، چون در صورت بروز یک ناراحتی جسمی و یا روحی در آزمایشات پزشکی سالیانه و یا شش ماهه مردود می شود و به وی اجازه پرواز نخواهد داشت . 

وی در توضیح سخنان خویش می گوید : به دلیل اهمیت اطمینان از اهمیت پرواز یک هواپیما ، تمامی خلبانان تا سن 40 سالگی هر سال یک بار تحت آزمایشات کامل پزشکی قرار می گیرند و پس از 40 سالگی نیز این آزمایشات هر شش ماه یکبار تکرار می شود .

علی . نکویی دانشجوی رشته خلبانی نظامی نیزبا این اشاره به اهمیت دقت و سرعت عمل در این رشته می گوید : بار اولی می خواستم پرواز کنم تصور نمی کردم که در این کار موفق شوم چون یک خلبان کارهای زیادی را در یک زمان باید انجام دهد برای مثال باید با گوشش رادیو را بشنود ، با چشمش تمام کیج ها را کنترل کند، با دستان فرمان و با پاها پدال ها را داشته باشد و در کل باید حواسش هم به داخل و هم به خارج از هواپیما باشد و در عین حال فکر کند که در لحظات بعد چه کاری را باید انجام بدهد . بدون شک تمام اینها نیازمند دقت نظر و سرعت عمل است تا بتوان در این حرفه موفق شد .

در انتها باید به موقعیت شغلی خلبانی مسافربری اشاره کرد که به گفته آقای   مهدی پور در حال حاضر موقعیت شغلی فارغ التحصیلان این رشته در شرکت های هواپیمایی جدید و تاسیس شرکت های هواپیمایی دیگر فرصت شفلی برای این رشته زیاد بشود .